Die ene foto van Google kan je duizenden euro's kosten
Een voedingsdeskundige plaatste veertien jaar geleden drie plaatjes van eten op haar Facebookpagina. Begin dit jaar viel er een claim van bijna € 4.000 op de mat. Een seniorenvereniging uit Veghel gebruikte in 2021 een kleine afbeelding bij een artikel over vaccinatie en kreeg een rekening van € 1.500. Een vrijwilligersvereniging uit Hoofddorp werd aangeslagen voor ruim € 5.000, terwijl ze dezelfde foto destijds voor € 15 legaal hadden kunnen gebruiken.
Alle drie kregen ze de brief van hetzelfde bedrijf. En alle drie hadden ze geen idee dat er iets mis was.
Dit overkomt ondernemers dagelijks. Volgens onderzoek in opdracht van de rijksoverheid worden er jaarlijks honderdduizenden foto's onrechtmatig gebruikt. Tijd om uit te leggen hoe het werkelijk zit, wat je doet als zo'n brief binnenkomt en hoe je het voortaan goed regelt.
De basis: op alles zit auteursrecht
Auteursrecht ontstaat automatisch op het moment dat iemand iets maakt. Er hoeft niets geregistreerd te worden, er hoeft geen copyrightteken bij te staan en er hoeft nergens te staan dat gebruik verboden is. Het geldt tot zeventig jaar na het overlijden van de maker.
Dat betekent in de praktijk: staat er een foto op internet, ga er dan van uit dat er auteursrecht op rust. Zonder toestemming gebruiken is inbreuk, punt.
Een misverstand dat hardnekkig blijft rondzingen: bewerken helpt niet. Een uitsnede maken, een filter eroverheen leggen, de kleuren aanpassen of de foto spiegelen verandert niets aan het auteursrecht. Het blijft de foto van de maker.
Waarom de pakkans zoveel groter is geworden
Vroeger moest een fotograaf zijn eigen werk handmatig terugvinden. Inmiddels draait er software die het hele web afstruint op zoek naar overeenkomsten, en die software wordt elk jaar beter. Foto's die al tien jaar rustig op een pagina stonden, worden nu alsnog gevonden.
Dat verklaart waarom zoveel van deze claims over oude content gaan. De foto is niet plotseling illegaal geworden, hij is alleen eindelijk gevonden.
Waar de claims scheef gaan lopen
Dat een fotograaf betaald wil worden is redelijk. Het maken van goed beeld kost tijd, vakmanschap, materiaal en reiskosten, en wie het gratis gebruikt neemt inkomsten weg.
Maar de bedragen die claimbedrijven noemen staan vaak in geen verhouding tot de werkelijke schade. Advocaat Marjolein Driessen, gespecialiseerd in dit soort zaken, noemt de claims uit de voorbeelden hierboven buitenproportioneel. Voor kleine gebruikers gaat het volgens haar doorgaans om tientjes, niet om duizenden euro's.
De claims zijn meestal opgebouwd uit een stapel posten: een vergoeding voor de inbreuk, een boete, juridische kosten en opsporingskosten. Dat laatste is waar het bedrag explodeert. De brieven zijn dwingend geformuleerd, dreigen met een dagvaarding en zetten druk op een korte betaaltermijn.
De Autoriteit Consument en Markt krijgt meldingen over deze praktijk binnen, maar kan er niets mee. Het gaat om auteursrecht en dat is civiel recht, waar de toezichthouder niet over gaat.
Er valt een claim op de mat. Wat nu?
Eerst dit: niet negeren en ook niet meteen betalen. Werk de stappen af.
- Controleer of de claim ergens over gaat. Staat de foto er inderdaad, en heb je er toestemming voor? Zoek je licentie op.
- Maak screenshots. Van de pagina, van de foto en van de plek waar je hem vandaan haalde. Dat bewijs heb je later nodig.
- Verwijder de foto direct. Ook als je de claim betwist. Doorgaan met gebruiken maakt je positie alleen slechter.
- Vraag om bewijs. Dit is de stap die de meeste mensen overslaan. Het claimbedrijf moet kunnen aantonen dat de fotograaf hen daadwerkelijk gemachtigd heeft om namens hem te claimen. Dat is lang niet altijd het geval.
- Doe een redelijk tegenvoorstel. Zoek uit wat een licentie voor die foto normaal kost. De tarievenlijst van Pictoright wordt ook door fotografen zelf als richtlijn gebruikt en geeft je een onderbouwing.
- Blijf zakelijk. Leg uit dat het uit onwetendheid gebeurde, dat je de foto hebt verwijderd en wat je bereid bent te betalen. Zet in op een schikking, want een procedure kost altijd meer dan het verschil waar je over onderhandelt.
- Gaat het om een groot bedrag en komt er geen beweging in? Schakel een jurist in. Heb je rechtsbijstandverzekering, check dan of deze kwestie eronder valt.
Wordt er gedreigd met een rechtszaak, dan is dat niet automatisch een voorspelling. Die zaak komt er lang niet altijd. Maar komt hij er wel, zorg dan voor bijstand, want verliezen wordt duur.
Zo regel je het voortaan goed
Zes routes naar beeld waar je geen brief over krijgt, op volgorde van hoe robuust ze zijn.
1. Maak je eigen foto's
De enige route zonder enig risico. Een moderne telefoon maakt beeld dat voor de meeste websites ruim voldoende is, en er staan genoeg gratis tutorials online. Bijkomend voordeel: eigen beeld is uniek, en dat onderscheidt je van elke concurrent die dezelfde stockfoto gebruikt.
2. Huur een fotograaf in
Kost geld, levert uniek beeld op en je legt de licentievoorwaarden vast in een afspraak. Maak die afspraak wel expliciet: voor welke kanalen, voor hoe lang, en mag je het beeld bewerken? Een fotograaf inhuren betekent niet automatisch dat je het beeld onbeperkt mag gebruiken.
3. Koop bij een beeldbank
Betaalde stockfoto's zijn goedkoop en de licentie is helder. Let wel op wat de licentie precies dekt, want redactioneel gebruik en commercieel gebruik zijn niet hetzelfde.
4. Gebruik gratis beeldbanken, maar bewaar het bewijs
Gratis beeldbanken zijn prima, en ook Creative Commons biedt bruikbaar materiaal waarbij de maker zelf aangeeft onder welke voorwaarden je het mag gebruiken. Maar: gratis is niet hetzelfde als voorwaardenvrij. Vaak geldt een naamsvermeldingsplicht of een verbod op commercieel gebruik.
Belangrijker nog: sla het bewijs op. Een screenshot van de downloadpagina met de datum en de licentievoorwaarden erop. Als een gratis beeldbank later blijkt te hebben gehandeld zonder dat de fotograaf daar toestemming voor gaf, is dat screenshot je enige verdediging.
5. Embedden, maar let op
Je kunt beeld of video tonen zonder het naar je eigen server te halen, door het te embedden vanaf de bron. Staat het daar rechtmatig, dan is dat in beginsel toegestaan.
Hier zit alleen een addertje dat vaak wordt weggelaten. Embed je materiaal dat bij de bron zelf al inbreuk maakt, dan maak jij ook inbreuk. Het Europese Hof van Justitie heeft bepaald dat het erom gaat of je wist of had moeten weten dat de plaatsing onrechtmatig was. En bij partijen die handelen met een winstoogmerk, zoals een bedrijfswebsite, wordt die wetenschap verondersteld. Je moet dan zelf aantonen dat je het niet kon weten.
Embedden vanaf een officieel merkkanaal of een geverifieerd account is dus doorgaans prima. Embedden vanaf een willekeurig blog of een anoniem account is dat niet.
Praktisch nadeel: verdwijnt de foto bij de bron, dan verdwijnt hij ook bij jou. En je pagina laadt iets trager.
6. Citeren, maar minder vaak dan je denkt
Het citaatrecht bestaat, maar is een stuk smaller dan vaak wordt voorgesteld. Voor een geldig citaat moet aan een reeks eisen zijn voldaan: het werk moet rechtmatig openbaar gemaakt zijn, het citaat moet functioneel zijn binnen bijvoorbeeld een aankondiging, bespreking of beschouwing, de omvang moet proportioneel zijn en je moet zowel de bron als de naam van de maker vermelden.
Dit betekent in de praktijk: een foto als hoofdbeeld of sfeerbeeld bij je artikel is geen citaat. Een foto die je bespreekt, analyseert of waar je inhoudelijk op ingaat, kan het wel zijn. En let op: de KVK waarschuwt uitdrukkelijk dat je voor citeren met een commercieel doel alsnog toestemming nodig hebt.
Twijfel je of jouw gebruik onder het citaatrecht valt? Dan valt het er waarschijnlijk niet onder.
De nieuwe valkuil: AI-beeld
Veel ondernemers zijn overgestapt op AI-gegenereerde afbeeldingen om precies dit probleem te vermijden. Dat werkt, in zoverre dat je geen fotograaf benadeelt en geen claim over een bestaande foto kunt krijgen.
Alleen ruil je daarmee het ene risico in voor het andere. Sinds 2 augustus 2026 gelden de transparantieregels uit de Europese AI Act. De boetes daarvoor lopen op tot € 15 miljoen of 3% van de wereldwijde jaaromzet.
Het goede nieuws: niet elke AI-afbeelding hoeft een label. Voor gewone promotionele beelden, zoals een gegenereerde achtergrond of een duidelijk verzonnen visual, geldt geen zichtbare labelplicht voor jou als adverteerder.
De grens ligt bij de deepfake, en die is ruimer gedefinieerd dan de meeste mensen denken. Het gaat om elk AI-gegenereerd of AI-bewerkt beeld dat echte mensen, objecten of plaatsen nabootst en een kijker aannemelijk zou kunnen misleiden. Dat geldt ook als je niet de bedoeling had te misleiden, en zelfs als de afgebeelde persoon niet bestaat maar wel echt oogt.
Een AI-gegenereerd model dat doorgaat voor een echte klant of medewerker op je website valt daar dus onder en moet zichtbaar als AI worden gelabeld. Dat je AI-tool technisch een watermerk meegeeft, is niet genoeg: de zichtbare melding naar je publiek is jouw verantwoordelijkheid, niet die van de leverancier.
Draait er een chatbot op je site, dan geldt hetzelfde principe. De bezoeker moet weten dat hij met AI praat, en dat moet blijken uit het gesprek zelf. Een vermelding die alleen in je privacyverklaring staat, telt niet. Een bot die zich voorstelt met een menselijke naam en profielfoto zonder te melden dat het AI is, voldoet dus niet.
Wat je deze week kunt doen
Drie acties die samen een middag kosten en je veel ellende besparen.
Leg een licentiearchief aan. Eén map, per afbeelding een screenshot van de bron met datum en licentievoorwaarden, en de bestandsnaam die je op je site gebruikt. Doe dit voortaan bij elke nieuwe afbeelding. Krijg je ooit een claim, dan is dit het verschil tussen vijf minuten werk en weken gedoe.
Loop je oude content na. De claims die nu binnenkomen gaan bijna allemaal over beeld van jaren geleden. Weet je van een afbeelding niet meer waar hij vandaan komt? Vervang hem. Dat is goedkoper dan de rekening.
Breng je AI-beeld in kaart. Zoek uit waar op je site AI-gegenereerde mensen of bestaande plaatsen staan. Dat is je risicozone onder de nieuwe regels. Spreek af wie labelt, hoe dat label eruitziet en waar het komt te staan.
Tot slot
Het is verleidelijk om dit af te doen als gedoe van claimbedrijven, en een deel van die kritiek is terecht. Maar het onderliggende punt blijft staan: beeld maken is werk en werk hoort betaald te worden.
De ondernemer die zijn beeld op orde heeft, hoeft nooit meer een brief te openen met de vraag of dit een scam is of een echte claim. Dat alleen al is de moeite waard.
Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Twijfel je over een concrete claim of over je eigen situatie? Leg die dan voor aan een jurist.
